Adıyla anılan boğazın hemen kıyısında ve en dar yerinde kurulmuş olan Çanakkale, Türkiye’nin en kuzey batısındaki ildir. İlk yerleşim yeri olan Çimenlik Kalesi ve Civarı alüvyal dolgu alanıdır. Kentin çevresi deniz ve ormanlarla çevrilidir. Ege Denizi ile Marmara Denizi’ni birleştiren doğal bir su yolu olan Çanakkale Boğazı’nın uzunluğu 68 kilometredir. Boğazın en dar yeri Kilitbahir Kalesi ile Çimenlik Kalesi arasında 1250 metre, ortalama derinlik 45-50 metredir. Boğazda birisi üstten Marmara’dan Ege’ye, diğeri alttan ve tersine Ege’den Marmara’ya doğru olan iki tür akıntı vardır. Çanakkale Boğazı aynı zamanda iki kıtayı birbirinden ayıran bir su yoludur. Asya Kıtası’nda bulunan Çanakkale’den bir arabalı vapura binip Eceabat’a geçtiğinizde artık Avrupa Kıtası’ndasınızdır.

Çanakkale’de çok az gün vardır ki rüzgarsız geçsin. Yılıık ortalama rüzgarlı gün sayısı 260′tır. Rüzgar hızının en fazla olduğu mevsim kış ve sonbahardır. Şehirdeki rüzgar hızı yeterli bir değere ulaştığında ve etkili bir yönde estiğinde hava kirliliğinin dağılmasını sağlamakta, yazınsa serinletmektedir. Hakim rüzgar yönü kuzeydoğudan esen poyraz rüzgarıdır. Zaman zaman güney rüzgarları da etkili olmaktadır. Son yıllarda sayıları gittikçe artan rüzgar enerjisi santralleriyle kentin tükenmeyen rüzgarı temiz enerjiye dönüşmektedir.

Mitolojik Zamanlar
Çanakkale’nin tarihi, kıyısında kurulduğu Boğaz’ın tarihinden ayrılamaz. Bu tarih mitolojik zamanlara kadar iner. Boğaz’ın adı antik çağlarda Hellespontus’tur. Troya öncesi bir kuşaktan olan Argonotlar (Argo Gemicileri) Yunanistan’dan kalkıp Gürcistan ülkesinden altın postu aramaya giden kahramanlar grubudur. Argonotların aradığı ünlü altın post Kral Athamas ile Bulut Tanrıçası Nephele’nin çocukları olan Phriksos’la Helle’yi üvey annelerinin hışmından korumak için sırtına alıp Yunanistan’dan Karadeniz’deki Kolkhis (Gürcistan) ülkesine kaçıran kanatlı koçun pöstekisidir. Bu seyahat sırasında tam Boğaz’ın üzerinden geçerlerken Helle koçun üzerinden düşerek Boğaz’ın sularında kaybolur. Ondan sonra Boğaz’ın adı “Hellespontus” yani Helle’nin Denizi olur. Bu olaydan sonra Phriksos yoluna devam ederek Kolkhis’e varır ve Kral Aietes’e tanrılara kurban ettiği koçun altın postunu verir. Batılıların sonraları “Dardanel” olarak adlandıracakları Çanakkale Boğazı kıyıları en eski tarihlerden bu yana yerleşimlere sahne olmuştur. Bunların en ünlüsü Troya’dır. Boğaz’ın Ege kıyısına yakın, kuzeybatı noktasında yer alan Troya’nın tarihi milattan önce 3000 yıllarına kadar iner ve tarih yüzyıllar boyunca devletlerin bu boğazlara hakim olmak için yaptığı mücadele öyküleriyle doludur.

Çanakkale diyince hemen akla geliveren bir mitolojik öykü de “Hero ile Leandros” öyküsüdür. Hero boğazın Asya yakasındaki Abydos kentindeki bir tapınakta rahibedir. Bir gün gençlerin bir araya geldiği festivalde karşı yakadaki Sestos’tan Leandros ile karşılaşır. Gençler o an birbirine aşık olurlar. Bu tutkuyla artık Leandros her gece boğazı yüzerek geçer, sevdiğiyle buluşur ve geri döner. Hero da bu yolculuğunda ona fenerle yol gösterir. Ancak yaz geçip havalar kötülediğinde bu iş giderek zorlaşır. Sonunda karanlık bir gecede azgın rüzgar ve dalgalar Leandros’un karşıya geçmesine izin vermezler ve Leandros boğazın sularında kaybolur gider. Sabah olduklarında deniz Leandros’un cesetini Abydos’a atar. Onu gören Hero da kendini denizin azgın sularına bırakır ve onları ayıran denizin kucağında iki sevgili tekrar buluşurlar.

Kuruluş ve Osmanlı Dönemi
Çanakkale Osmanlıların kurduğu az sayıdaki kentlerden biridir. Kentin kuruluşu 1462 yıllarında Fatih Sultan Mehmet tarafından günümüzdeki Çimenlik Kalesi’nin yaptırılmasıyla başlar. Kalenin bitiminden sonra kale inşaatında çalışanlar kalenin etrafına yerleşerek kentin nüvesini oluşturur. Adını kaleden alan kentin adı “Kala-i Sultaniye”dir.

Kent askeri özelliğini her zaman korur. Osmanlı Devleti’nin atadığı kent yöneticileri aynı zamanda boğaz komutanıdır. Özellikle 1800′lü yıllarda çok renkli yaşamlara sahne olan Çanakkale’de deniz ticaretinin getirdiği bir refah ve zenginlik vardır. Tarım ürünleri yanında kente sonraları ismini verecek olan ünlü seramikleri ticaret mallarının başında yer alır. Yabancı ülkelerin ticari konsoluslukları kordon boyunca sıralanmıştır. Kente batılı yaşam tarzı hakimdir. Türkler, rumlar, ermeniler, yahudiler ve levantenlerin barış içerisinde bu güzel doğayı paylaştıkları o zamanlardan az da olsa izler günümüze kadar gelmiştir.

1912 yılında başlayan Balkan Savaşı, ardından 1. Dünya Savaşı, Çanakkale Savaşları ve işgal yılları bu zenginliğin sonunu getirir. Kent bu dönemlerde askeri yığınak bölgesidir. Siviller tarafından boşaltılan kent savaşlar sonunda artık bir harabe halindedir.

Cumhuriyet Dönemi
Cumhuriyet Döneminde Gelibolu ve Biga’nın bağlanmasıyla il olan Çanakkale savaş psikolojisini uzun üsre üzerinden atamaz. Bu dönemde kente pek çok göç olur. Bunlardan en yoğun olanı 1924 yılındaki Büyük Mübadele ile gelen Giritlilerdir. Kent yaşamına adeta damgalarını vururlar. Bu arada kentin eski sakinleri ermeniler, rumlar ve en son yahudiler kenti terk ederler. Sonraki yıllarda kentin güzel doğası nedeniyle çeşitli nedenlerle buraya gelip ayrılamayan insanların yerleştiği Çanakkale, küçük bir sahil kenti olarak sessiz sakin yaşantısına 19902lı yılların başına kadar sürdürür. 1992 yılında açılan üniversite kentin yaşamını değiştirir. Sokakları emeklilerden çok genç nüfus doldurur. Bu dönemde çevre ilçe ve köylerden kente göç hızlanır. Kent hızla büyürken sosyal yapısı da değişmeye başlar.